کارآموری مهندسی صنایع و سیستم‌ها

در این مقاله تاریخچه شكل‌گیری و تكامل مهندسی صنایع و تغییر آن از مهندسی صنایع سنتی به مهندسی صنایع و سیستم‌ها شرح داده می‌شود مهندسی صنایع و سیستم‌ها، تعریف و جایگاه آن در سازمان بررسی می‌شود در پایان به برخی از فعالیت‌های مهندسی صنایع و سیستم‌ها اشاره می‌شود تاریخچه مهندسی صنایع، سیر شكل‌گیری مهندسی صنایع تا جنگ جهانی دوم، تكامل مهندسی صنایع بعد
دسته بندی صنایع
فرمت فایل doc
حجم فایل 26 کیلو بایت
تعداد صفحات فایل 34

کارآموری  مهندسی صنایع و سیستم‌ها

فروشنده فایل

کد کاربری 8044

مقدمه‌ای بر مهندسی صنایع و سیستم‌ها

چكیده

در این مقاله تاریخچه شكل‌گیری و تكامل مهندسی صنایع و تغییر آن از مهندسی صنایع سنتی به مهندسی صنایع و سیستم‌ها شرح داده می‌شود. مهندسی صنایع و سیستم‌ها، تعریف و جایگاه آن در سازمان بررسی می‌شود. در پایان به برخی از فعالیت‌های مهندسی صنایع و سیستم‌ها اشاره می‌شود. تاریخچه مهندسی صنایع، سیر شكل‌گیری مهندسی صنایع تا جنگ جهانی دوم، تكامل مهندسی صنایع بعد از جنگ جهانی دوم، ارتباط مهندسی صنایع با مدیریت، تحقیق در عملیات، مهندسی سیستم، علوم كامپیوتر، علم آمار، علم مدیریت، مهندسی فاكتورهای انسانی، رشته مهندسی صنایع و سیستم‌ها، تعریف مهندسی صنایع، نقش مهندسی صنایع و سیستم‌ها در سازمان، حوزه‌های فعالیت مهندسی صنایع و سیستم‌‌ها شامل مطالعات امكانپذیری، استقرار كارخانه یا سازمان، طرح‌ریزی واحدهای صنعتی و خدماتی، برنامه‌ریزی حمل و نقل، جانمایی بخش‌ها، ارزیابی كار و زمان، كنترل موجودی، برنامه‌ریزی تولید، سیستم‌های برنامه‌ریزی مواد موردنیاز، برنامه‌ریزی نگهداری و تعمیرات، كنترل كیفیت، مدیریت و كنترل پروژه، برنامه‌ریزی نیروی انسانی و سیستم‌های حقوق و دستمزد، مهندسی فاكتورهای انسانی و سیستم‌های اطلاعات از جمله مباحث این مقاله هستند.

كلیدواژه : مهندسی صنایع؛ مهندسی سیستم‌ها؛ تاریخچه؛ تعریف؛ جایگاه؛ فعالیت‌ها


1- تاریخچه مهندسی صنایع

1-1- سیر شكل‌گیری مهندسی صنایع تا جنگ جهانی دوم

اولین فعالیت‌های مهندسی صنایع مربوط به اقتصاددانهای كاربردی و صنعتگرها است كه در حدود سالهای 1800 در انگلستان شكل گرفت. آدام اسمیت1 ، اقتصاددان معرف اسكاتلندی، در سال 1776 در كتاب ثروت ملل ایده تقسیم كار را برای بهبود بهره‌وری مطرح كرد. پیاده‌سازی این ایده روی فعالیت سوزن سازی در یك كارگاه نشان داد كه با تقسیم فعالیت به چهار عملیات جداگانه، خروجی 5 برابر افزایش یافت. وقتی كه یك كارگر تمام فعالیت را انجام می‌داد در هر روز 1000 سوزن تولید می‌كرد ولی وقتی 10 كارگر به چهار فعالیت تخصصی و جداگانه گمارده شدند می‌توانستند 48000 سوزن تولید كنند. علاوه بر اینكه ظرفیت تولید افزایش یافت، اسمیت نشان داد كه با این ایده هزینه ساخت نیز كاهش می‌یابد. اسمیت علت كاهش هزینه ساخت را چنین بیان كرد:

  • انجام یك كار توسط یك نفر به صورت مكرر باعث به وجود آمدن مهارت خاص در آن فرد برای انجام آن كار می‌گردد بنابراین می‌تواند در زمان كمتری آن را به پایان رساند.
  • صرفه‌جویی در زمان از دست رفته كارگر برای تغییر از یك كار به كار بعدی
  • اختراع ابزار جدید و مخصوص برای انجام هر یك از كارها

چارلز ببج2 در تكمیل ایده اسمیت بیان كرد كه با گماردن هر كارگر به یك كار خاص، دیگر به مهارت و تجربه زیاد در كار ساخت و تولید نیاز نبوده و نرخ پرداخت به كارگران نیز می‌تواند كمتر باشد و بدین شكل هزینه تولید كاهش می‌یابد. وی نتیجه یافته‌های خود را در سال 1835 با عنوان «اقتصاد ماشین‌آلات و سازندگان3 » ارائه نمود.

در تولید ماشین بخار توسط ماتئو بولتون4 و جیمز وات5 ، استفاده از سیستم‌های مدیریت شامل استانداردها، روش‌های پیش‌بینی، استقرار كارخانه، طراحی كارخانه و سیاست‌های حقوق و پاداش در شكل ابتدایی خود برای كمك در هدایت، مدیریت و كنترل كارخانه آغاز شد.

توسعه مهندسی صنایع در آمریكا در سالهای اول 1900 توسط فردریك تیلور6 ، پدر مهندسی صنایع، آغاز شد. بر خلاف آدام اسمیت و چارلز ببج كه نظریه‌پرداز و نویسنده بودند، تیلور كسی بود كه از طریق انجام فعالیت‌های صنعتی و بر اساس آزمایش به توسعه اصول و مفاهیم پرداخت و توجه خود را روی روش‌های علمی انجام كار و مدیریت یك واحد تولیدی متمركز ساخت. تا قبل از تیلور كارها بر اساس حسابهای سرانگشتی انجام می‌شد و از استانداردهای علمی، برنامه‌ریزی مدیریتی و رویه‌های تحلیل خبری نبود. هدف تیلور تغییر این وضعیت به شرایطی بود كه نشان دهد مدیریت یك فعالیت علمی است و نه یك فعالیت اتفاقی و باری به هر جهت. وی چهار خط‌مشی زیر را مورد توجه قرار داد:

  • برای هر عنصر كاری یك پایه علمی توسعه دهید و آن را جایگزین روش‌های سر‌انگشتی كنید.
  • برای هر كار، بهترین كارگر را انتخاب كنید به جای اینكه كارگر خود، كار خود را انتخاب كند.
  • كار را به طور مساوی بین مدیریت و نیروی كار تقسیم كنید به طوری كه هر یك وظایف و مسئولیت متناسب با خود را دارا باشد.
  • روح همكاری بین مدیریت و نیروی كار را توسعه دهید به طوری كه كار بر اساس خط‌مشی اول و دوم انجام پذیرد.

در راستای هدف تیلور (یعنی مدیریت علمی) افراد دیگری از جمله گیلبرت7 و گانت8 به توسعه روش‌های علمی و سیستماتیك برای مطالعه و اندازه‌گیری كار، برنامه ریزی و زمانبندی تولید پرداختند. تا پیش از سال 1930 رشد چشمگیری در توسعه مهندسی صنایع ایجاد شد و حوزه‌هایی تحت عناوین زیر شكل گرفت:

  • روش‌های كار
  • اندازه‌گیری كار
  • طراحی كارخانه
  • سیستم‌های پاداش و حقوق
  • ارزیابی كار
  • تئوری سازمان
  • فاكتورهای انسانی
  • برنامه‌ریزی و كنترل تولید

تا اواخر سالهای 1940، توسعه مهندسی صنایع بر اساس روش‌های سنتی كه توسط تیلور، گانت و گیلبرت پایه‌گذاری شده بود ادامه یافت. فلسفه وجودی مهندسی صنایع با توجه به نگرش و هدف به وجود‌آورندگان آن، ارائه راه‌حل‌های مؤثر و كارا برای مسائل مربوط به طراحی، تحلیل و ارزیابی بود.

1-2- تكامل مهندسی صنایع بعد از جنگ جهانی دوم

شكل‌گیری مهندسی صنایع به همراه تدوین فلسفه وجودی، مفاهیم، اهداف و مشخص شدن حوزه‌های كاربرد از یك طرف و از طرف دیگر ظهور حوزه‌های جدید قابل كاربرد در مهندسی صنایع طی سالهای جنگ جهانی دوم و بعد از آن، مهندسی صنایع را به حوزه‌ای تبدیل نمود كه دارای معانی متفاوت نزد افراد مختلف بود. بهترین روش درك مهندسی صنایع جدید، درك چگونگی ارتباط آن با دیگر حوزه‌هاست. معمول‌ترین حوزه‌های مرتبط با مهندسی صنایع عبارتند از: مدیریت، علوم كامپیوتر، علم آمار، تحقیق در عملیات، علوم مدیریت9 ، مهندسی فاكتور‌های انسانی و مهندسی سیستم‌ها. در ادامه هر یك از حوزه‌های اشاره‌ شده، شرح داده شده و با مهندسی صنایع مقایسه می‌شوند.

1-2-1- مدیریت

بین همه حوزه‌های اشاره شده، مدیریت قدیمی‌ترین در تاریخ بشری است. بیشتر كتابهای مدیریت، توسعه مدیریت را با بحث روی مفاهیم علمی تیلور آغاز می‌كنند و خیلی از نویسندگان آن كتابها، تیلور را «پدر مدیریت علمی» می‌نامند همانگونه كه مهندسین صنایع وی را «پدر مهندسی صنایع» می‌نامند. در اینجا این پرسش مطرح می‌شود كه آیا مفاهیم مدیریت علمی تیلور تعمیمی دانشگاهی از مهندسی است یا مدیریت. بخشی از مدیریت با نام مدیریت تولید دارای وجه مشتركی با مهندسی صنایع است. در اینجا نیز از دید مدیریت، مدیریت تولید به جنبه هدایت منابع انسانی تولید توجه دارد در صورتی كه مهندسی صنایع به تحلیل، طراحی و كنترل سیستم‌های بهره‌ور می‌پردازد. منظور از سیستم بهره‌ور سیستمی است كه محصول یا خدمت تولید می‌كند. به عبارتی می‌توان گفت متخصصان مدیریت مجری سیستم‌هایی هستند كه توسط مهندسین صنایع تحلیل، طراحی و ارزیابی شده‌اند.

1-2-2- تحقیق در عملیات

در جنگ جهانی دوم، نیروی نظامی انگلیس و آمریكا تیم‌هایی مركب از ریاضیدانان، آماردان‌ها، دانشمندان فیزیك، مهندسین، بیولوژیست‌ها و روانشناس‌ها تشكیل دادند تا مسائل مختلف عملیاتی نظامی را مورد تحلیل قرار دهند. به عنوان مثال نیروی دریایی آمریكا 70 تحلیل‌گر از علوم مختلف را به كار گرفت. از آنجایی كه این تیم‌ها برای تحقیق روی فعالیت ها و عملیات نظامی تشكیل شده بودند، چنین تحقیق، تحلیل و بررسی را «تحقیق در عملیات10 » نامیدند. تیم‌های تحقیق در عملیات به مسائلی از جمله مسائل زیر پاسخ دادند:

  • تعیین محل استقرار تجهیزات رادار
  • چگونگی جستجوی زیردریایی‌های دشمن
  • چگونگی تخریب مین‌های دریایی در دریاهای اطراف ژاپن
  • تعیین اندازه بهینه ناوگان‌های حمل مواد
  • توسعه استراتژی‌های مانور ناوهای جنگی هنگام حمله دشمن

همانطور كه گفنه شد تا اواخر سالهای 1940 توسعه مهندسی صنایع مبتنی بر روشهای سنتی تیلور، گانت و گیلبرت بود. بعد از جنگ جهانی دوم و در اواخر سالهای 1940 و اوایل 1950، تحقیق در عملیات به واسطه موفقیت‌های به دست آمده در جنگ، جای خود را در فعالیت‌های صنعتی، بخش‌های خدماتی و سازمان‌های دولتی و خصوصی باز كرد. مفاهیمی كه توسط تیلور، گانت، گیلبرت و دیگران توسعه داده شده بودند نیازمند تحلیل كمی دقیق‌تر و روش‌های سیستم‌گرا بودند كه تا آن زمان به صورت سنتی به كار گرفته می‌شدند. ظهور تحقیق در عملیات، نقطه عطفی در تحول روش‌های مهندسی صنایع بود كه نتیجه آن توسعه روش‌های كمی، الگوریتم‌های ریاضی و . . . بود كه در بكارگیری مؤثر مفاهیم توسعه یافته توسط تیلور و دیگران استفاده شدند. ممكن است این پرسش مطرح شود كه آیا مهندسی صنایع و تحقیق در عملیات یك نظام واحد هستند یا دو نظام جدا از هم؟ همانطور كه دیده شد تاریخ مهندسی صنایع و تحقیق در عملیات جدای از هم است اما فلسفه وجودی هر دو یكی است یعنی ارائه راه‌حل‌های موثر و كارا برای مسائل مربوط به طراحی، تحلیل و ارزیابی.

تحقیق در عملیات یك روش عملی برای حل مسائل مدیریت است. این نظام شامل ساخت توصیف‌ها یا مدل‌های ریاضی، اقتصادی و آماری از مسائل تصمیم‌گیری برای بررسی شرایط پیچیدگی و نااطمینانی است. هم‌چنین تحلیل روابط تعیین‌كننده پیامدهای محتمل تصمیمات اتخاذ شده و ارائه شاخص‌های مناسب اثربخشی برای ارزیابی اهمیت نسبی گزینه‌های موجود از دیگر اهداف این نظام است.

تفاوت اصلی دو نظام مهندسی صنایع و تحقیق در عملیات در حوزه تحلیل و نوع‌ مدل‌ها و متدولوژی است كه هریك استفاده می‌كنند. توسعه‌های اولیه مهندسی صنایع در ارتباط با كارگاه‌های ساخت و به شدت مبتنی بر استفاده از روش‌های سیستماتیك ذهنی به جای استفاده از روش‌های ریاضی بوده است. بعضی از این روش‌ها شامل برنامه‌ریزی فرایند، بهبود روش‌ها، استانداردسازی زمان انجام كار و ارزیابی كار می‌باشند كه از جمله روش‌های سنتی مهندسی صنایع به شمار می‌آیند. اما در سی سال اخیر، بخش اعظم فعالیت‌های مهندسی صنایع از طریق تكنیك‌های تحلیلی مبتنی بر مفاهیم ریاضی كاربردی صورت گرفته است.

تحقیق در عملیات معمولاً با عملیات یك سیستم موجود شامل انسان و ماشین سر و كار دارد. این رشته می‌تواند در سیستم‌های مختلف از جمله سیستم‌های نظامی، فروشگاه‌ها، كارخانه‌ها، مزارع، مراكز خدماتی و غیره برای كنترل موجودی، توزیع مواد خام و ساخته شده، بررسی خطوط انتظار، تبلیغات، بهینه‌سازی حمل و نقل و تصمیم‌گیری به كار رود. معمولاً هدف، بهینه‌سازی یا استفاده بهتر از مواد، انرژی، انسان و ماشین‌آلاتی است كه در سیستم موجود است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *