بررسی اسنادی علّی و ارتباط آن با رضایت زناشویی

خانواده این واحد به ظاهر كوچك اجتماعی، از اركان عمده و از نهادهای اصلی هر جامعه به شمارمی‌رود در واقع هر خانواده را باید خشت بنای جامعه و كانون اصلی سنت و رسوم و ارزش‌های والا و مورد احترام و شالودة مستحكم مناسبات پایدار اجتماعی و روابط خویشاوندی، مبدأ بروز و ظهور عواطف انسانی و كانون صمیمانه‌ترین روابط میان افراد و مهد پژروش فكر و اندیشه و اخلاق
دسته بندی علوم اجتماعی
فرمت فایل doc
حجم فایل 1257 کیلو بایت
تعداد صفحات فایل 195

بررسی اسنادی علّی و ارتباط آن با رضایت زناشویی

فروشنده فایل

کد کاربری 8044

مقدمه

خانواده این واحد به ظاهر كوچك اجتماعی، از اركان عمده و از نهادهای اصلی هر جامعه به شمارمی‌رود در واقع هر خانواده را باید خشت بنای جامعه و كانون اصلی سنت و رسوم و ارزش‌های والا و مورد احترام و شالودة مستحكم مناسبات پایدار اجتماعی و روابط خویشاوندی، مبدأ بروز و ظهور عواطف انسانی و كانون صمیمانه‌ترین روابط میان افراد و مهد پژروش فكر و اندیشه و اخلاق و روح انسان به حساب آید. تا آنجایی كه نشانی از حیات انسانی ملاحظه شده و خانواده وجود داشته باشد. (توسلی 1368)

نهاد خانواده از جمله عمومی‌ترین نهادهای اجتماعی است كه معمولاً در تمام جوامع وجود دارد و مهمترین تكیه‌گاه و محور اجتماعی است در حقیقت فرد در خانواده متولد می‌شود و در سازمان خانواده زندگی می‌كند و در مواقع نیاز، به خانواده روی می‌آورد و در پرتو خانواده سكون و آرامش می‌یابد. بسیاری از پژوهشگران خانواده، رابطة زوجی را مهمترین رابطة خانوادگی می‌دانند آنها معتقدند كه ازدواج موفق و رضایت‌بخش موجب ثبات عملكرد خانواده، كفایت اعضای خانواده در مشكل‌گشایی و سلامت روانی كودكان و ایفا نقش مناسب خانوادگی و بین فردی می‌شود. (نوربالا و مراحی، 1373)

موفقیت در ازدواج و زندگی زناشویی به عوامل زیادی از قبیل، میزان آمادگی برای ازدواج، تحصیلات، زمینه قبلی و خانوادگی فرد، بحرانهای تجربه‌شده ، نوع و كیفیت الگوی قدرت حاكم بر خانواده قبلی، سن ، سلامت ، شخصیت ، درآمد و غیره و كیفیات و خصوصیاتی از جمله: تعهد، حساسیت سخاوت، ملاحظه و صمیمیت ، وفاداری، مسئولیت، اعتماد و اطمینان بستگی دارد.

زن و شوهر در رابطه با یكدیگر نیاز به حسن تفاهم، همكاری و انعطاف‌پذیری دارند و در صورت وجود این خصوصیات و تقویت آنهاست كه ازدواج به بلوغ و شكوفایی می‌رسد. چه بسیار زنان و شوهرانی كه زندگی زناشویی سعادتمندی را انتظار داشته‌اند و كارشان به ملامت كشید و اكنون در كسالت زندگی می‌كنند و چه بسیار زنان و شوهرانی كه قبلاً در تمام موارد زندگی مشترك به تفاهم رسیده و اكنون به عدم تفاوت مطلق رسیده‌اند.

چگونه است كه زن و شوهر از توهم به بیماری، از شیفتگی به بیزاری و از رضایت به نارضایتی مطلق می‌رسند. (بك ، ترجمة قراچه‌داغی، 1373)

زمینه‌های دیگر نیز مانند نحوة گذران اوقات فراغت با یكدیگر، تقسیم كار، نگهداری از بچه‌ها، روابط جنسی، مسائل مالی، مسئلة اقوام همسر و روابط با آنان و … می‌تواند موجبات نارضایتی از زندگی زناشویی در زن و شوهر شود زن و شوهر در رابطه‌شان با یكدیگر نیاز به حسن تفاهم، همكاری و انعطاف‌پذیری دارند و در صورت وجود این خصوصیات و تقویت آنهاست كه ازدواج به بلوغ و شكوفایی می‌رسد. (همان منبع)

یكی از مسائل عمده در روانشناسی خانواده این است كه فرد بر آنچه در خانواده اتفاق می‌افتد تأثیر می‌گذارد و تأثیر می‌پذیرد، در رابطه با چرایی رفتار و اینكه اساساً چرا انسان به این‌گونه رفتار می‌كند، پاسخ‌های متفاوتی در گذشته به آن داده شده است، می‌توان از غریزه، سایق، گرایش به لذت و اجتناب از درد، نیاز به تعادل‌جویی یا به طور كلی مبحث نیازها و تاریخچه تقویت‌ها در گذشته و رفتار قبلی انسانها نام برد.

اسنادی علّی شناسایی شده نقش با اهمیت را در رفتارهای مختلفی مانند روابط بین زوجین در خانواده، ورزش و فعالیت فیزیكی، تعارض و كشمكش بین فردی، رفتارهای بهداشتی و غیره داشته است. عملكرد فقط شاخص قابل مشاهدة انگیزش پیشرفت است و انگیزش به وسیلة یك نظام پیچیده‌ای از افكار و احساسات حمایت می‌شود. هنگامی كه از یك مسئله مانند ازدواج و زناشویی موفق می‌شویم یا شكست می‌خوریم به طور طبیعی در مورد اینكه چه چیز در پشت موفقیت یا شكست ما قرار دارد به تفكر می‌پردازیم ما تخصیص مسئولیت و درك دلایل عملكردمان توجه داریم. یعنی دربارة اینكه چه كسی یا چه چیزی مسئول بوده و چگونه عملكرد داشته‌ایم به اسناد می‌پردازیم.(لطف‌آبادی و همكاران 1376)

اسناد یكی از نظریه‌های جدید انگیزشی و از نظریه‌های شناختی روانشناسی انگیزشی است. یكی از فرض‌های عمدة نظریة اسناد این است كه جستجو برای درك و فهم امور و علل رویدادها مهمترین منبع انگیزشی انسان است، بنابراین هدف این نظریه پیدا كردن راه‌هایی است كه در آن افراد به توضیح و تبیین رویدادها و روابط علت و معلول بین آنها می‌پردازند. اسناد یا نسبت دادن به علت‌هایی كه فرد برای رویدادها یا نتایج اعمالش برمی‌گزیند و جنبة استنباط شخصی دارند، اشاره می‌كند و اجزاء مهم نظریة اسناد عبارتند از :

1-تبیین‌های فرد برای علل موفقیت‌ها و شكست‌های خود

2-نقش واكنش‌های عاطفی حاصل از این استنباط‌ها در تعیین رفتارهای بعدی

3-ویژگی‌های این تبیین‌ها یا استنباط‌های علّی.

تبیین‌هایی كه افراد به طور معمول برای موفقیت و شكست‌های خود انتخاب می‌كنند به توانایی شخص، سعی و كوشش، سطح دشواری تكلیف، بخت و اقبال، حالت روحی و بیماری و افراد دیگر نسبت داده می‌شود. این تبیین‌ها یا استنباطهای علّی در ابعاد یا ویژگی‌های منبع علیت، ثبات و كنترل‌پذیری متفاوتند. این ابعاد یا ویژگی‌ها انتظارات متفاوتی برای آینده در فرد ایجاد می‌كنند و منجر به واكنشهای عاطفی متفاوتی می‌شوند كه اینها هم به نوبة خود رفتار آتی فرد را دستخوش تغییر می‌سازند. (سیف، 1370)

اینگونه اسناد به تحوی منظم با انواع مختلف رفتارهایی كه در پی آنها هستند ارتباط دارند. اسناد همچنین منبع احساسات خوب، بد یا بی‌تفاوتی‌های پس از موفقیت و شكست است یعنی این اسناد نتایج عاطفی(هیجانی) دارند.

با توجه به اینكه اسناد هم در رفتارهای بعدی و هم در احساس‌های ما مؤثرند، و از طرف دیگر رفتارهای زوجین در خانواده در رضایت آنها از همدیگر تأثیر دارد لذا به مطالعة دقیق آنها نیازمندیم.چگونگی طبقه‌بندی اسناد می‌تواند در عملكرد زوجین نسبت به هم دیگر مؤثر واقع شود اگر زن یا شوهر بر این باور باشند كه بین رفتارشان و نتایج به دست آمده ارتباط یا وابستگی وجود دارد، دارای سوی‌گیری كنترل درونی هستند یعنی آنها باور دارند كه توان تأثیرگذاری بر دنیای خود را دارند، باور دارند كه اعمال آنها آنچه را كه اتفاق می‌افتد تغییر می‌دهد در مقابل همسرانی كه معتقدند بدون قدرت و ناتوان هستند آنچه اتفاق می‌افتد با آنچه انجام می‌دهند ارتباط ندارد دارای سوگیری بیرونی هستند. آنها گرایش دارند تا فكر كنند كه دلیلی بر صرف انرژی و تلاش در رفتارشان وجود ندارد زیرا كه چه تلاش كنند و چه تلاش نكنند نتایج فرق نمی‌كند. موفقیت یا شكست و اسنادی مربوط، تأثیر پایداری بر عزت‌نفس، مفهوم خود، انتظارات فرد در بارة نتایج اعمال او در آینده، بر جای می‌گذارد. (همان منبع)

و لذا با توجه به مطالب یاد شده در پژوهش حاضر قصد آن می‌رود كه تأثیر اسنادی علّی درونی و بیرونی در رضایت زناشویی مورد مطالعه قرار گیرد.

بیان مسئله

روابط میان افراد خانواده به سلامت محیط خانواده كمك می‌كند. تفاهم میان خانواده منجر به احساس رضایت‌مندی از زندگی زناشویی می‌شود، در غیر این صورت خانواده با مشكل موجه می‌شود. (بنی‌اسدی، 1375)

مسأله بررسی اسنادی علّی و ارتباط آن با رضایت زناشویی موضوع این پژوهش است، موضوع اسناد از زمان‌های بسیار قدیم و دهة 1960 نظر بسیاری از روانشناسان را به خود جلب كرده و این موضوع پژوهشهای گسترده‌ای را به خود اختصاص داده است. همچنین امروزه نه تنها در بررسی علمی رفتار بلكه در زندگی روزمره به طور مداوم، دانش‌پژوهان با پرسشهایی از قبیل انگیزه‌های اصلی كشش و كوشش آدمی چیستند؟ روبه‌رو هستند كه پاسخ به این سؤال كه آیا بین شیوه‌های اسنادی علّی و رضایت زناشویی رابطه وجود دارد یا نه؟ می‌توان گفت هر چند شواهد نشان می‌دهد كه عوامل كلاسیك چهارگانه هایدر (1958) یعنی توانایی، كوشش، شانس، دشواری تكلیف جزء مكررترین تبیین‌های عرضه شده برای موفقیت در امر ازدواج و زناشویی می‌تواند باشد.

شیوه‌های اسناد در جنس مذكر و مؤنث دارای اهمیت بوده، این سؤال را در ذهن مطرح می‌كند كه آیا بین آنها تفاوتی وجود دارد «براگنر و هوستون» (1993) از بررسی خود نتیجه گرفتند كه پسران یك نوع اسناد را به كار می‌برند كه باعث خودافزایی (خودتعالی) می‌شود در صورتی كه دختران نوعی از اسناد را به كار می‌برند كه باعث خودویران‌سازی می‌شود. (همان منبع)

با توجه به موارد فوق در این مطالعه در پی آن هستیم كه مشخص سازیم آیا شیوه‌های اسنادی زوجین یعنی نسبت دادن علت شكست‌ها و موفقیت‌های خود به علل درونی ـ بیرونی ، با رضایت زناشویی آنان رابطه وجود دارد. به عبارت دیگر آیا بین سبك اسناد و رضایت زناشویی رابطه وجود دارد یا نه؟

اهمیت و ضرورت تحقیق

مشاوران و روانشناسان بر این نظرند كه یكی از دلایل ایجاد مشكلات گوناگون در افراد (اعم از مشكلات زناشویی)، استفاده نادرست از شیوه‌های اسناد علّی است استفادة نادرست از شیوه‌های اسناد علّی منجر به ایجاد احساس عدم كفایت و كاهش عزّت‌نفس و در نتیجه كاهش عملكرد می‌گردد. علاوه بر این تحقیقات نشان می‌دهند كه شیوه‌های اسناد علّی با متغیرهایی نظیر اضطراب ، افسردگی، استرس و دیگر نشانه‌های روان‌نژندی یا روان‌پریشی ارتباط دارد و با تعدیل و اصلاح این شیوه‌ها، سلامت روان و بهداشت روانی فرد در جامعه بهبود می‌یابد لذا شناسایی و بررسی شیوه‌های اسنادی علّی افراد در توصیف و چگونگی عملكرد آنها اهمیت بسزایی دارد. بررسی اسنادی علّی و ارتباط آن با میزان رضایت‌زناشویی موضوع اصلی این پژوهش است.

موضوع اسناد از دهة 1960 به بعد پژوهش‌های گسترده‌ای را به خود اختصاص داده است و اكثر پژوهشگران معتقدند افرادی كه بدنبال كشف علل بازده رفتار خود می‌باشند نه فقط به عواقب رفتارهای خود حساس هستند بلكه دربارة علت این عواقب خاص نیز دست به جستجو می‌زنند. این جستجوگری در حیطة تحلیل‌های اسنادی است بنابراین مبحث اسناد به عنوان یكی از مقولات مهم روانشناسی تربیتی امروزه در بین روانشناسان جایگاه ویژه‌ای را به خود اختصاص داده است.

محیط روانی خانواده را می‌توان خمیرمایة هیجانی آن دانست كه هر یك از افراد خانواده در آن سهمی داشته و تحت تأثیر آن قرار می‌گیرند. همچنین خانواده به عنوان اولین پایگاه تربیت فرزندان نقش مهمی را ایفا می‌كند. بنابراین خانواده وجه سالم آن جهت تربیت این نیرو از اهمیت زیادی برخوردار است.(صدق‌پور، 1373)

با توجه به اهمیتی كه جوامع امروزی برای تداوم و بقای خانواده و سلامت و بهداشت روانی اعضاء آن قائل است، بررسی و تحقیق بر روی عواملی كه سلامت خانواده، رضایت‌زناشویی را تهدید می‌كند، كاملاً لازم و ضروری به نظر می‌رسد. از جمله عواملی كه رضایت زناشویی را تحت تأثیر قرار می‌دهد اسناد علّی (درونی و بیرونی) است كه این امر خود بر اهمیت موضوع و ضرورت مطالعة آن می‌افزاید و لذا مطالعة رابطة بین اسناد علّی (درونی و بیرونی) از اهمیت بالایی برخوردار است.

هدف تحقیق

در پژوهش حاضر سعی بر این است تا رابطة بین منبع كنترل و رضایت‌زناشویی در زنان متأهل شاغل كه در دبیرستانهای منطقه 3 آموزش و پرورش شهر تهران در سال 1385 مشغول تدریس هستند مورد بررسی قرار گیرد و مشخص شود كه آیا زنانی كه دارای منبع كنترل درونی هستند و معتقدند كه سازندگان اصلی زندگی خود هستند رضایت زناشویی بیشتری دارند یا زنانی كه دارای منبع كنترل بیرونی هستند و معتقدند كه هیچ نقشی در زندگی خود ندارند و موفقیت و عدم موفقیت خود را به تقدیر یا شانس یا عوامل خارجی نسبت می‌دهند بنابراین پژوهش حاضر اهداف ویژة زیر را دنبال می‌كند:

1-بررسی میزان رضایت زناشوی در معلمین زن متأهل دبیرستانهای منطقة 3 آموزش پرورش شهر تهران در سال 1385

2-بررسی نوع منبع كنترل در معلمین زن متأهل دبیرستانهای منطقة 3 آموزش و پرورش در سال 1385

3-بررسی ارتباط بین منبع كنترل و میزان رضایت زناشویی در معلمین زن متأهل دبیرستانهای منطقه 3 آموزش و پرورش شهر تهران سال 1385

سؤالات تحقیق

1-میزان رضایت زناشویی در معلمین زن متأهل دبیرستانهای منطقه 3 آموزش و پرورش شهر تهران در سال 1385 به چه میزان است؟

2-منبع كنترل در معلمین زن متأهل دبیرستانهای منطقه 3 آموزش و پرورش شهر تهران در سال 1385 چیست؟

3-آیا نوع منبع كنترل افراد بر روی میزان رضایت زناشویی آنها تأثیر معناداری می‌گذارد؟

فرضیة تحقیق

میزان رضایت زناشویی در زنانی كه منبع كنترل درونی دارند بیشتر از زنانی است كه منبع كنترل بیرونی دارند.

موضوع تحقیق

بررسی رابطة بین منبع كنترل (بیرونی ـ درونی) با رضایت زناشویی در معلمین زن متأهل دبیرستانهای منطقه 3 آموزش و پرورش شهر تهران در سال 1385

تعریف متغیرها

تعریف نظری

منبع كنترل ¬ منظور از منبع كنترل این است كه شخص تا چه اندازه باور دارد كه می‌تواند بر زندگی خود تأثیر داشته باشد منبع كنترل می‌تواند درونی یا بیرونی باشد. (طباطبایی، 1375)

منبع كنترل بیرونی ¬ كسانی كه منبع كنترل بیرونی دارند معتقدند آنچه بر سر آنها می‌آید اصولاً محصول شانس، تصادف یا نتیجة اعمال مردمان دیگر است.(طباطبایی ،1375)

منبع كنترل درونی ¬ كسانی كه منبع كنترل درونی دارند معتقدند كه سازندگان اصلی زندگی خود هستند. (طباطبایی ، 1375)

رضایت ¬ حالتی هیجانی كه با رسیدن به یك هدف پدید می‌آید. در كار درمانی این اصطلاح به معنی رضایت در ارتباط با پیشرفت در یك فعالیت یا زمینة مورد علاقه به كار می‌رود. (پورافكاری، 1373)

رضایت از زندگی زناشویی¬ در رضایت از زندگی زناشویی ، احساس خوشایندی ، رضایت‌مندی و لذت تجربه شده به وسیلة یك زوج هنگامی كه تمام جنبه‌های زندگی زناشویی خود را مورد توجه قرار می‌دهند. (اولسون ، 1988)

تعریف عملیاتی :

1-منبع كنترل ¬ برای سنجش منبع كنترل درونی و بیرونی از آزمون راتر استفاده می‌كنیم. در این آزمون نمرة 9 و بالاتر در این مقیاس نشانگر جهت ‌گیری درونی (منبع كنترل درونی) و نمرة پایین 9 نشانگر جهت‌گیری بیرونی (منبع كنترل بیرونی) می‌باشد.

2-رضایت زناشویی¬ برای سنجش رضایت زناشویی از آزمون Enrich استفاده می‌شود.

  • نمره‌های كمتر از 30 نشانگر نارضایتی شدید همسران از روابط زناشویی است.
  • نمره‌های بین 30 تا 40 نشانگر عدم رضایت از روابط زناشویی همسران است.
  • نمره‌های بین 40 تا 60 نشانگر رضایت نسبی و متوسط از روابط زناشویی همسران است.
  • نمره‌های بین 60 تا 70 نشانگر رضایت زیاد همسران از روابط زناشویی است.
  • نمره‌های بالاتر از 70 نشانگر رضایت فوق‌العاده از روابط زناشویی همسران است.


تعاریف و مفاهیم اسناد:

نظریه اسنادی چیست؟ نظریة اسناد با فرایندهایی سروكار دارد كه بوسیلة آن فرد پدیده‌ها را بعنوان علّتی از محیط نسبتاً ثابتی تفسیر می‌كند. بنابراین نظریه‌پردازان اسنادی با سؤالات «چرا» یا «روابط بین پدیده»،”اثر”و “دلایل” یا (عوامل مسئول) برای آن پدیدة سرو كار دارند. ادراك علیّت ، یك اسناد تحمیل شده بوسیلة ادراك كننده است. علتها بخودی خود به طور مستقیم قابل مشاهده نیستند بطور مثال وقتی یك نفر روی انگشت پای شما ایستاده است فقط می‌توانید نتیجه بگیرید كه او ناراحت است یا اینكه بطور تصادفی این كار را انجام داده است.

فرض اساسی نظریه‌پردازان اسنادی اینست كه (بشر برای رسیدن به مهارت شناختی بوسیلة ساختار علّی محیطش، برانگیخته می‌شود او می‌خواهد بداند كه چرا یك پدیده اتفاق می‌افتد از چه منبعی، حالتی یا انگیزة رفتار بوجود می‌آید.

و این‌را تحلیل خود را از انگیزش با این فرض شروع می‌كند كه مردم حتماً علت شكست یا موفقیت خود را به عوامل زیر نسبت می‌دهند.(طباطبائی، 1381)

1-خوش‌شانسی یا بدشانسی

2-دشواری یا آسانی تكلیف

3-حمایت مردم یا رفتار غیردوستانة آنها

4-میزان تلاش و كوشش یا عدم تلاش

5-میزان توانایی خود

بر اساس نظریه اسنادی ، موفقیت‌ها و شكستهای قبلی در تكالیف نه تنها مستقیماً بر ادراكات شخص از شایستگی و در نتیجه بر انگیزش بعدی او در نتایج مشابه تأثیر می‌گذارند، بلكه اسناد شخص را برای موفقیت‌ها و شكستهایش بر انتظارات او برای موفقیت در آینده و در نتیجه در انگیزش او تأثیر می‌گذارد یعنی باورهای فرد در بارة علت شكست یا موفقیت برای درك موفقیّت بعدی از خود موفقیت‌ها و شكستها مهمتر هستند، برای مثال شاگردی كه در امتحان ریاضیات شكست می‌خورد، امكان دارد معتقد باشد كه شكست او بخاطر تنفّر معلم از اوست و به این وسیله مسئوولیت پاسخهای مشابه خود را بر عهده نگیرد یا ممكن است اعتقاد داشته باشد كه او ریاضی را خوب نفهمیده است.

هر كدام از این اسناد برای شكست نتایج متفاوتی برای انتظارات عملكرد او در آزمون‌های ریاضی در آینده خواهند داشت بر اساس نظریة واینر، افراد بطور كلی شكست‌ها و موفقیت‌های خود را به یكی از چهار علت توانایی خود، دشواری تكلیف و خوشبختی و یا كمك غیرعادی دیگران، اسناد می‌دهند . این چهار اسناد می‌تواند در 3 بُعد مشخص كرد كه به روشن شدن چگونگی تأثیرآ ‌نها بر انتظارات فرد برای موفقیت آینده تأثیر می‌گذارد كه ‌آنها را می‌توان به اسناد درونی یا بیرونی، طبقه‌بندی كرد، اسناد درونی مربوط به خود فرد می‌شود در حالیكه اسناد بیرونی مربوط به عوامل بیرونی و غیرمرتبط با خود فرد می‌باشند، توانایی و تلاش اسناد درونی هستند زیرا آنها مستقیماً به فرد مربوط هستند در حالیكه میزان دشواری تكلیف و خوشبختی اسناد بیرونی هستند.

علاوه بر این، اسناد را می‌توان به بعد ثبات‌پذیری و ثبات‌ناپذیری تقسیم كرد.

اسناد ثبات‌پذیری یا (پایدار) در طول زمانها و موقعیت‌های گوناگون باقی می‌ماند. در حالیكه اسناد ثبات‌ناپذیر(ناپایدار) در طول زمان و مكان تغییر می‌كند یا در نوسان است.

مردم معمولاً توانایی را یك ویژگی ثابت در نظر می‌گیرند. در مقابل تلاش به عنوان یك ویژگی شخصی ناپایدار در نظر گرفته می‌شود. بسیاری از مردم كه به خوشبختی استناد می‌كنند آن را قابل تغییر می‌دانند (همان منبع).

نظریة اسنادی بر این باور است كه رفتار برانگیخته شده از دو منبع انرژی دریافت می‌كند، بدین قرار :

1-سرچشمة ذاتی : نیروهای زیست‌شناسی رفتار را برای رسیدن به موفقیت و پرهیز از شكست سوق می‌دهند (اتكسیون و هیلگارد، 1983 ترجمه براهنی).

2-تعامل هیجانی: ارزیابی شناختی انسان از پیشرفت‌ها و عقب‌ماندگی‌های گذشته، همچنین جهت رفتار برانگیخته شده مثل هدفهایی كه دنبال می‌كنیم از 3 منبع زیر تأثیر می‌پذیرد.

1-تجربة قبلی با تكلیف یا تكلیف مشابه

2-اسناد علّی موفقیت‌ها یا شكست‌ها كه در طی این تكالیف ساخته می‌شوند

3-انتظارات دربارة موقعیت‌های مشابه بعدی.

واینر عقیده دارد اسنادهای افراد از 3 منبع سرچشمه می‌گیرند:

1-اشاره یا نشانه‌های موقعیتی : تعداد متنوعی از اطلاعات در هر موقعیت یادگیری به تصمیم‌گیری یاد گیرنده در بارة اینكه چرا قوی یا ضعیف بوده‌اند كمك می‌كنند این اشاره‌ها عبارتند از :

الف: تجارب با تكلیف یا تكالیف مشابه

ب : موقعیت خود و همسالان

ج : زمان گذرانده شده برای تكلیف

د : مقدار كمك درك شده در طی فعالیّت

2-عقاید قبلی با طرح علّی : معلمان و شاگردان، عقایدی دربارة شكست یا موفقیّت دارند كه اینها را از خلال تجارب، خواندن، گوش دادن به والدین یا متفكّران مشهور كسب می‌كنند. بعضی از فراگیران معتقدند كه تلاش كلید موفقیّت است در حالیكه بعضی دیگر مخالفند.

3-ادارك خویشتن: فراگیرانی كه عزّت‌نفس بالایی دارند ریشة موفقیت خود را در كوشش و توانایی می‌دانند نه در درجة دشواری یا خوشبختی.

فراگیرانِ دارای انگیزش بالای پیشرفت، كوشش را به عنوان كلید موفقیت خود می‌دانند در حالیكه افرادی كه دارای انگیزش پایین هستند اغلب شانس (خوشبختی) یا میزان دشواری تكلیف را علت موفقیت یا شكست خود می‌دانند (طباطبایی، 1381).

هر دو مورد خوشبختی و شانس و دشواری تكلیف از لحاظ تجربی به یك شیوه طبقه‌بندی شده‌اند، بیرونی ، ناپایدار و غیرقابل كنترل.

شخص ممكن است بپذیرد كه خوشبختی را می‌توان درونی و ثابت در نظر گرفت همانطوری كه در اصطلاح «فرد خوشبخت» به كار رفته است نشان می‌دهد این یك صفت است. شانس در مقایسه با خوشبختی بیشتر معنی صریح، تصادفی و اتفاقی را می‌رساند، با اینحال با توجه به تحقیقات ، از میان 7 اسناد، خوشبختی پیش‌بینی ناپذیرترین و بعد از آن شانس پیش‌بینی ناپذیر بوده است. یافتة جالب اینكه هر دو مورد خوشبختی و شانس نه به عنوان عمومی و نه به عنوان جزیی طبقه ‌بندی شده‌اند. این یافته تصادفی و اتفاقی بودن این دو اسناد را می‌رساند این احتمال همواره وجود دارد كه كنترل‌پذیری با پیش‌بینی اشتباه گرفته شود در هر نمونه‌ای كه تفاوت میان كنترل‌پذیری و پیش‌بینی پذیری از لحاظ آماری معنی‌دار بوده و درجه‌بندیهای كنترل‌پذیری برای اسنادها ( مثل خلق و خو یا مهارت، دانش، تلاش و كمك) وجود داشت است، درجه‌بندی پیش‌بینی‌پذیری كمتر از كنترل‌پذیری بوده است.

از دیدگاه علمی ، فرد انتظار دارد كه پیش‌بینی‌پذیری بر كنترل‌پذیری مقدّم باشد شخص قبل از اینكه قادر به كنترل باشد باید قادر به پیش‌بینی باشد. ظاهراً این دو بعد مستقل از یكدیگر عمل می‌كنند، شخص می‌تواند هم پیش‌بینی و هم كنترل كند می‌تواند پیش‌بینی كند امّا كنترل نكند، می‌تواند كنترل كند امّا پیش‌بینی نكند و شخص نه قادر به كنترل و نه قادر به پیش‌بینی است. البته موارد ناتوانی برداشت افراد درونی یا بیرونی بودن یك اسناد نیز مسأله‌ای تعیین كننده است برای نمونه اگر چه منطقی به نظر می‌رسد خوشبختی را به عنوان یك علّت بیرونی طبقه‌بندی كنند ولی افرادی نیز وجود دارند كه خوشبختی را به عنوان یك علت درونی تصوّر كنند (مثلاً جملة؛ شما خوشبختی را خودتان می‌سازید) ممكن است بعضی از افراد بر این باور باشند كه توانایی را می‌توان بهبود بخشد (بر خلاف استعداد درونی كه نمی‌توان آن را بهبود بخشد) بنابراین ادراكات اسناد كننده نیز مهم است (همان منبع).

همچنین طبق بررسی‌های انجام گرفته نسبت انسان با طبیعت بر حسب گسترش دانش انسان در خصوص پدیده‌های مادی پیوسته در حال تغییر است. اسكینر (1971) در كتاب « فراسوی آزادی و منزلت» با طرح «انسان با قبول این واقعیت كه بواسطة نیروهای خارج از خودش كنترل می‌شود باید از خود تعیین‌كنندگی دست بردارد.» در حقیقت بر این باور است كه می‌توان گرایش‌ها و امیال انسانی را بی‌آنكه درگیری اریابی‌های درونی گردند بر حسب تقویت‌های مناسب اجتماعی از بیرون كنترل كرد. این ایده در مقابل موضع‌گیری‌هایی قرار می‌گیرند كه با استناد به كنترل درونی بر خود هدایتگری فرد تأكید می‌كنند بدین نحو مفهوم منبع كنترل و تئوری‌های مربوط به آن قدم به میدان می‌گذارد.(غفوری ، 1376)

مفهوم منبع كنترل و مبانی تئوریك اسنادها:

مفهوم منبع كنترل به شكلهای بسیاری در سراسر تاریخ بشری ظاهر شده است، تراژدیهای یونان باستان آكنده از پندارهای درماندگی بشر در برابر خدایان و یا سرنوشت بود. نمایشنامه‌های شكسپیر هم نمایشگر سرنوشت محزون از پیش تعیین شده و هم نمایانگر ارادة آزاد است («گناه بروتوس عزیز، نه در ستارگان بلكه در خود ماست» ژولیوس سزار) (همان منبع).

فیلسوفان با مفهوم منبع كنترل تحت عنوان جبرگرایی در برابر ارادة آزاد، دست به گریبان بوده‌اند، جامعه‌شناسان آن را بعنوان خودمختاری در برابر از خودبیگانگی و یا ناتوانی نام برده‌اند و روانشناسان از آن بعنوان رفتارگرایی در برابر ذهن‌گرایی نام برده‌اند (مسدد، 1379).

مفهوم منبع كنترل در بطن نظریة یادگیری اجتماعی شكل گرفته است. محرك اصلی مطالعة چنین متغیّری منبعث از دستاوردهای تحلیل از خلال رواندرماندگی بیماران بوده است. تحلیل بیماران نشان می‌دهد در حالیكه پاره‌ای از بیماران از تجارب جدیدشان سود می‌جویند یا رفتارشان را در نتیجة تجارب جدید تغییر می‌دهند، پاره‌ای دیگر با اسناد چنین تجاربی به بخت یادیگران و نه رفتار یا ویژگیهای خودشان آنها را نادیده می‌انگارند.

راتریكی از نظریه‌پردازان یادگیری اجتماعی برای تعیین این مشاهدات وارسی مداخله‌گری، متغیّر انتظار را سودمند تلقّی كرد. وی و همكارانش آزمایشهایی كه در باب تأثیر تقویت‌ها بر انتظارات انجام دادند مشاهده كردند كه كاهش و افزایش انتظارات به دنبال تقویت‌ها به ماهیّت موقعیت و نیز ویژگی‌های كسی كه تقویت می‌شود بستگی دارد، به این ترتیب یك تقسیم‌بندی دوگانه در شكل‌گیری منبع كنترل از جانب آنها مطرح شد. وقتی فرد بر این باور باشد كه تقویت یا پیامد یك رفتار به رفتار خود وی یا ویژگیهای شخصی‌اش وابسته است چنین فردی واجد كنترل درونی است در حالیكه اگر معتقد باشد كه تقویت یا پیامد یك رفتار تابعی از شانس، بخت، سرنوشت، دیگران مقتدر یا آنكه منتج از شرایطی غیرقابل كنترل است دارای كنترل بیرونی است (غفوری، 1376).

از آنجا كه مفهوم كنترل درونی ـ بیرونی (منبع كنترل) در چارچوب یك مفهوم كلی یعنی در ادراك كنترل قرار می‌گیرد بنایراین دروهلة نخست به تعاریف و مقوله‌بندی در باب مفهوم كنترل می‌پردازیم.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *